Ethiek en compassie
Het Sanskriet woord karuna wordt in het Nederlands vaak vertaald met compassie. Karuna is echter een van de lastigst te vertalen begrippen uit het Boeddhisme. De Sanskriet wortel van het begrip is niet bekend en dat maakt het vertalen moeilijk. Mijn Sanskriet leraar, een Indier wiens specialisatie de iconografie rond karuna is, vertaalde het begrip als volgt: 'Karuna duidt een individueel leven aan, vervuld van alle andere leven, tot overlopen aan toe.' Ik ken geen betere vertaling van karuna dan deze.
In de wijsheidsteksten van het Mahayana Boeddhisme wordt wel veel gepraat over karuna, maar we komen er nauwelijks definities of duidingen van het begrip tegen. Eigenlijk is de enige omschrijving van karuna die we er regelmatig kunnen lezen: 'Karuna is het functioneren van prajna'. Karuna is het functioneren van wijsheid. En wat is wijsheid? In een situatie aanwezig zijn op basis van fundamentele, intieme verbondenheid. Het individuele leven is vervuld van alles wat er speelt in de concrete situatie. Dat is prajna, wijsheid, aan den lijve ervaren van wat zich voordoet. De situatie zien zoals ze is. En dan handelen, het functioneren van prajna, wijsheid, in de concrete situatie. En als ik handel, handelen alle aspecten die in een situatie spelen door me heen. Mijn lichaam en geest zijn instrument in handen van alle krachten die spelen in deze situatie, inclusief de kracht van mijn ik, van mijn willen en mijn weten. Mijn lichaam en geest zijn instrument in de handen van alle dharma's. Mijn individuele bestaan is vervuld van alles wat speelt in deze situatie en loopt over. Dat is de handeling. Een handelen in dienst van de situatie. Een doen van wat er moet worden gedaan.
Niemand weet hoe dit handelen eruit ziet, totdat het zich voltrekt. Het handelen kan een uitdrukking zijn van wat ik met de situatie wil, maar dat hoeft niet zo te zijn. Het is mijn handelen in afstemming met wat er speelt. Het is mijn handelen in intieme verbondenheid met wat er speelt. Het is mijn handelen in den blinde. Ik weet niet wat ik ga doen. Ik weet niet wat ik doe. Ik word gehandeld. Ik ben instrument in handen van alle dharma's.
Kortom, ik weet niet wat karuna is en ik weet niet hoe karuna er uitziet, tot het moment waarop het zich voltrekt. Aangezien karuna geen enkele richtlijn geeft over hoe ik moet handelen in een situatie - en dat ook waarschijnlijk de reden is waarom er zo weinig over geschreven wordt in de boeddhistische geschriften - heeft het niets met ethiek te maken. Sterker nog, karuna kan zich zelfs op een 'onethische' wijze in een situatie manifesteren. Het is echter nooit een functioneren op basis van wat ik wil en wat ik weet. Het is het functioneren vanuit de 'krankzinnige wijsheid' die in de intieme verbondenheid van mijn leven met alles wat in een situatie speelt is gegeven.
Deel dit artikel:
